Nhận thấy tiềm năng đất đai của vùng đất bazan màu mỡ rất thích hợp cho sự phát triển các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao như: cà phê, cao su, hồ tiêu…Anh Mười, Anh Toàn quyết định trồng thử nghiệm cây bơ xen cà phê tại vườn nhà.

Tiềm năng của mô hình trồng xen canh cây bơ- cà phê

Anh Trịnh Xuân Mười ở thôn 9, xã Hòa Thắng, TP Buôn Ma Thuột là một trong những nông dân làm giàu giỏi tại địa phương. Nhờ nhận thấy tiềm năng lớn từ việc trồng cây công nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao. Anh Mười quyết định mua 1,3 ha đất rẫy cà phê. Ban đầu, anh luôn trăn trở, suy nghĩ tính toán cần phải làm gì để có thể làm giàu trên mảnh đất này. Tình cờ trong một lần đi thu gom bơ trái tại một hộ gia đình trồng bơ, anh đã nhận thấy cây cà phê trồng dưới tán cây bơ rất xanh tốt mà vẫn nhiều hoa, sai quả. Nhờ vậy anh đã quyết định trồng thí điểm xen canh cây Bơ- Cà phê tại vườn nhà.



Anh Mười chia sẻ về bí quyết trồng xen canh bơ- cà phê: Cứ cách 4 hàng cây cà phê, anh lại trồng một hàng bơ. Sau đó, anh nhìn thấy cây bơ phát triển nhanh, bên cạnh đó nó còn tạo điều kiện cho cây cà phê thêm xanh tốt, do đặc tính của cây cà phê ưa mát, mà cây bơ lại cho bóng mát và giữ độ ẩm cao cho đất.Có một số cây bơ sau 2 năm ra quả bói và chuyển sang năm thứ 3 thì cây nào cũng cho quả đều trung bình khoảng 40kg quả/cây. Năm thứ 4, gia đình anh Mười thu hoạch được 50-60kg/cây. Từ những năm sau sản lượng mỗi cây tăng 30-50% quả/năm.

Nhờ việc áp dụng mô hình trồng bơ xen canh cây cà phê, thu nhập bình quân một héc-ta tăng 1,5 đến 2,3 lần, tùy theo năm tuổi cây bơ, so với một héc-ta cà phê không xen cây bơ. Vì vậy mà thu nhập kinh tế của gia đình anh Mười dần ổn định và tăng cao.

Làm giàu từ mô hình trồng xen canh cây Bơ- Cà phê

Ngoài ra, anh Mười cũng cho biết: “2 loại cây này có tính cộng sinh cao, có cùng chung những loại bệnh nên dễ diệt trừ. Bên cạnh đó khi chăm sóc như: bón phân, tưới nước hoặc phun thuốc bảo vệ thực vật cho cây cà phê cũng sẽ không làm ảnh hưởng đến cây bơ. Nhờ đó mà cây bơ sinh trưởng phát triển tốt. Vì cây bơ và cây cà phê cùng ra hoa, đậu quả nên sẽ được thu hoạch cùng vào thời điểm như vậy sẽ rất thuận lợi cho người dân trong việc chăm sóc và thu hoạch”.

Ghé thăm vườn cà phê xen bơ của gia đình ông Ðỗ Văn Toàn, thôn Hai Bà Trưng, xã Nam Hà, huyện Lâm Hà, ai cũng thích thú bởi giữa mùa hoa cà phê nở trắng, trong vườn vẫn lủng lẳng những trái bơ chín.

Canh tác bền vững, thu nhập ổn định từ cây trồng xen đã giúp người nông dân này có thu nhập ổn định và một môi trường sinh thái tốt. Dắt khách đi tham quan vườn, ông Toàn vui vẻ chia sẻ về mảnh vườn rộng 1,8 ha, nằm ngay sau ngôi biệt thự rộng vừa xây. Ông bảo, trong vườn trồng 100 cây bơ và gần 1.000 cây cà phê xấp xỉ 10 năm tuổi. Riêng mùa bơ và cà phê vừa qua, ông thu gần 100 triệu tiền bơ trái và 3,5 tấn nhân cà phê. Gia đình ông sống và sản xuất nông nghiệp ngay cùng khuôn đất thổ cư nên ông rất chú trọng tới việc giữ năng suất, chất lượng cây trồng nhưng phải đảm bảo môi trường sạch. Chính bởi vậy, vườn nhà ông trở thành vườn mẫu tham gia chương trình sản xuất cà phê bền vững của dự án Chuyển đổi nông nghiệp bền vững (VnSAT) Lâm Đồng.

Một trong những tiêu chí đầu tiên của canh tác bền vững là không sử dụng thuốc diệt cỏ trong vườn cà phê.

Ông Toàn chia sẻ, với vùng đất Nam Hà, muốn làm cà phê bền vững thì cần phải có cây che bóng. Và với gia đình ông, cây che bóng được chọn là cây bơ, một loại cây cho thu nhập rất tốt. Cây bơ tỏa bóng giữ mát tầng cà phê, đồng thời vì có nhiều bóng râm nên hạn chế cỏ rất nhiều. Những bụi cỏ còn sót lại, bầy gà leo cây trong vườn nhặt ngay từ khi mới nhú lên. Ngay cả vào mùa mưa, khi cỏ phát triển mạnh nhất, lúc cần ông cũng chỉ dùng máy cắt sát chân, còn lại để bầy gà rất ưa thích cỏ làm thay phần việc của các loại thuốc BVTV. Phân gà lại cung cấp cho vườn một lượng phân bón đáng kể. Ông cho biết: “Trồng bơ che bóng, vườn nhà tôi lúc nào cũng mát, độ ẩm giữ tốt, đất rất mùn, ít phải tưới hơn vườn khác nhiều mà cây lúc nào cũng xanh. Cây bơ cũng không cạnh tranh với cây cà phê mà lại tạo đa dạng sinh học, giúp vườn bớt các loại bệnh nói chung, tôi thấy rất hiệu quả. Tất nhiên năng suất cây cà phê không cao bằng mình trồng thuần nhưng bù lại bớt sử dụng thuốc cỏ, thuốc bệnh nên môi trường tốt hơn, mình ở ngay vườn nên sức khỏe đỡ bị ảnh hưởng”.



Điểm đặc biệt của vườn ông Toàn còn là việc ông trồng, chọn giống và ghép cây bơ và cà phê. Vườn cà phê nhà ông được trồng bởi các giống năng suất cao như xanh lùn, TS4, TS9…, đang mùa nở hoa trắng muốt. Còn cây bơ, ông Toàn chia sẻ, trên một cây có thể vừa có trái chín, vừa có trái xanh, lại có cả trái non. Bởi trên một gốc bơ mẹ, ông ghép nhiều giống khác nhau như bơ 034, bơ booth, bơ hass, bơ Trung Lương, bơ sáp vàng… Các giống bơ này ngoài đặc điểm sáp vàng, ngon, được thị trường ưa chuộng còn ra lệch vụ với nhau. Như bơ sáp vàng ra vụ chính vào tháng 5, bơ booth tháng 10, bơ hass tháng 1…, ông Toàn khoe gần như quanh năm, lúc nào vườn ông cũng có bơ bán. Thương lái tới tận vườn thu mua với giá đổ đồng 35 ngàn/kg, vào vụ trái như Tết Âm lịch có giá 80 ngàn/kg. Ông đánh giá, trồng bơ cho doanh thu cao gấp 2 lần trồng cà phê và bớt đầu tư, bớt công chăm hơn rất nhiều. Quan trọng là ngay từ ban đầu cần chọn giống bơ tốt, chuẩn từ những vườn giống uy tín. Ông cũng khuyên gia đình trồng cà phê nên nuôi gà leo cây vì giúp hạn chế cỏ trong vườn đồng thời có thêm thu nhập từ thịt gà, trứng gà với chi phí rất thấp.

Ông Tạ Quang Việt, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nam Hà, huyện Lâm Hà đánh giá, ông Đỗ Văn Toàn là một nông dân rất tiến bộ trong trồng cà phê bền vững. Mô hình bơ chất lượng cao xen cà phê đã giúp ông có thu nhập ổn định đồng thời là một địa chỉ được bà con nông dân trong xã, trong vùng tới tham quan. Trồng bơ xen cà phê cũng đã trở thành xu thế mới của nông dân nhằm đa dạng hóa cây trồng, tăng thu nhập trên một diện tích đất đồng thời góp phần bảo vệ môi trường nông thôn bền vững.

Nhân rộng mô hình trồng xen canh cây bơ- cà phê

Nhờ thành công trong việc áp dụng mô hình trồng xen canh cây bơ và cây xà phê, nên nhiều người dân địa phương đã tin tưởng và học cách “làm giàu” từ gia đình anh Mười, Anh Toàn. Anh Mười, Anh Toàn cũng thường xuyên hướng dẫn và chia sẻ bí quyết tăng năng suất mô hình trồng xen canh cây bơ- cà phê cho người dân tại địa phương và những vùng lân cận mỗi khi đến thăm quan, học hỏi.

Mô hình trồng xen canh bơ-cà phê của gia đình anh Mười đã được Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên và Giáo sư Nguyễn Lân Hùng đến thăm khảo sát từ đó đánh giá cao lợi ích kinh tế do mô hình mang lại và khuyến khích người dân nên học tập làm theo mô hình xen canh cây bơ- cà phê để phát triển nền kinh tế vùng.